مقدمه

رشد سریع جمعیت و شهرنشینی ،توسعه مداوم اقتصادی ،صنعتی و افزایش سطح رفاه زندگی مردم ، مصرف گرایی و تولید پسماند بیشتر را در پی دارد.تولید روزافزون پسماند و دفع غیر اصولی آن به محیط زیست بدون توجه به مقوله بازیافت ،علاوه بر هدر دادن سرمایه های ملی باعث از بین رفتن منابع طبیعی و تخریب محیط زیست می شود.نتیج تحقیقات انجام شده در کشور نشان می دهد هر شهروندایرانی به طور متوسطg  700-1000 ، پسماند در روز تولید کرده که 70% آن پسماند مواد غذایی ، 29% آن پسماند خشک قابل بازیافت و 1% آن را پسماند خطرناک تشکیل می دهد.

پسماند

در زندگی روزمره بشر، زائدات مختلفی تولید می شود که می توان آن را به دو دستة کلی پسماند و پساب تقسیم کرد. در این تقسیم بندی، هر نوع مادة جامد، گاز و مایعی به غیر از فاضلاب را که به طور مستقیم یا غیر مستقیم از فعالیت انسان حاصل شده و از نظر تولید کننده، زائد تلقی می شود، جزء گروه پسماندها، محسوب می گردد و فاضلاب های تولیدی نیز، در دسته پساب ها، قرار می گیرد.

مدیریت پسماندهای شهری

مدیریت پسماند به عنوان یکی از مهمترین دغدغه های جوامع بشری مطرح می باشد. افزایش روزافزون حجم پسماند ها ازیک سو و تنوع و گوناگون آن ها از سوی دیگر بر پیچیدگی شرایط و نحوه جمع آوری و دفع آن ها می افزاید.پیشرفتهای گسترده فناوری وعلوم در زمینه هایمختلف شیمی ، فیزیک ، پزشکی و ...... باعث ورود انواع پسماند های خطرناک حتی در داخل پسماندهای عادی خانگی شده است .تصویب قانون مدیریت پسماندها می تواند به عنوان یکی از گام های مهم درراه ارتقاء وضعیت مدیریت پسماندها در سطح کشور باشد .

بخشی از پسماندها قابل بازیافت می باشند. این بدین معنی است که با بازیافت آنها در کنار صرفه جوئی در

مصرف انرژی و مواد اولیه با ارزش، ارزش افزوده پسماند افزایش می یابد و صرفه جویی به بار می آید.

انرژی تولیدی از پسماندها پاک تر از انرژی حاصل از منابع فسیلی می باشد.

با تولید انرژی از پسماندها، تمام یا بخش اعظمی از هزینه های مدیریت پسماند برگشت می کند.

  تفکیک از مبداء

دفع و بازیافت زباله، یکی از معضالت جهان امروز، خصوصاً کشورهای جهان سوم و در حال توسعه است. بسیاری از زباله های تولیدشده مثل پسماندهای غذا، قابل بازگشت به چرخه طبیعت هستند؛ اما برخی از آنها مانند شیشه و پلاستیک تجزیه نمیشوند و بعضی دیگر هم مدت زیادی طول میکشد تا به چرخه طبیعت برگردند. بازیافت مواد یکی ازکارامد ترین راهکارها برای کاهش هزینه ها در امر تفکیک از مبدأ و بهبود وضعیت بهداشتی و زیست محیطی شهر هاست که تنها با مشارکت جدی شهروندان امکان پذیر خواهد شد.

عوامل مؤثر بر میزان مشارکت افراد در طرح های تفکیک از مبداء

از عوامل مهم مشارکت مردمی، آگاهی از طریق آموزش ، تغییر نگرش ، ایجاد انگیزه، ایجاد باورها و سپس اقدام به مشارکت می باشد. قدم اول در جلب مشارکت های مردمی ، آگاهی و آموزش است . دانشمندان و کارشناسان عقیده دارند یکی از راه های مبارزه با مسائل زیست محیطی فعالیت بسیار گسترده در زمینه های فرهنگی می باشد به طوری که باید از طریق آموزش همگانی خانواده ها را با اثرات مخرب و آلوده کننده مواد زائد آشنا ساخت و دانش زیست محیطی ، آنان را در ارتباط با مواد زائد ومخاطرات آن افزایش داد.

نکات کاربردی در جهت کاهش  و تفکیک پسماند

بی تردید دستگاه تفکیک زباله در مبدا بهترین شیوه برای جدا سازی محسوب می شود برای هر کدام از پسماندها سطل جداگانه ای در نظر بگیرید.

1. اگر در حیاط خانه تان باغچه دارید، می توانید مقداری از زباله ها و پس مانده های آشپزخانه مثل پوست تخم مرغ ، ضایعات سبزی و میوه و ضایعات گوشتی و دیگر مواد قابل تجزیه را در گوشه باغچه تان به کمپوست تبدیل کنید.
2. شیشه های  بلا استفاده منزل علاوه بر قابلیت مجدد تبدیل به شیشه در صورت بازیافت ، فضای دفن زباله را نیز اشغال نمی کند.
3. ظروف و قوطی های فلزی و آلومینیوم را دور نیندازید.
4. به پس مانده های غذایی، آب اضافه نکنیم و آنها را به صورت خشک در ظرف مخصوص زباله قرار دهیم.
5. از خرده نان و پس مانده های سبزی ها، می توانیم برای تغذیه طیور خانگی و پرندگان استفاده کنیم .
6. برای خرید می توانید از ساک های پارچه ای که از پارچه های اضافی موجود در خانه ساخته اید، استفاده کنید.
7. هنگام خریدهای روزانه، بیش از حد لزوم از پاکت، نایلکس، مقوا و... استفاده نکنیم.
8. از هر دو روی کاغذ و از تمام قسمت های هر روی آن، استفاده کنیم.
9. از لامپ های کم مصرف یا لامپ های مهتابی که برق کمتری نسبت به لامپ های معمولی مصرف می کنند، استفاده کنیم.

سارا نصیری -  کارشناس بهداشت محیط بیمارستان کودکان

منابع:

1. فاطمه رضویان، بهنوش خوش منش، و صبا ایزدیار، “مشارکت مردم در طرح تفکیک زباله ها از مبداء،” کنفرانس بین المللی علوم و مهندسی. 1394،
2. محمد فهیمی نیا، مهدی فرزادکیا، شهرام نظری، شهرام ارسنگ جنگ، سودابه علیزاده متبوع، عبداله ابراهیمی، و مجید بیدختی، “بررسی وضعیت مشارکت شهروندان در طرح تفکیک از مبدا پسماندهای شهری و ارائه راهکارهای اصلاحی آن،” مجله دانشگاه علوم پزشکی قم.۱۳۹۲.